Voor wie in het katholiek onderwijs heeft gezeten en dus de schuld en de last van de hele wereld op de schouders draagt is het verhaal van de Toren van Babel uit de Bijbel gekend. Voor de rest licht ik het snel even toe.
Ooit spraken alle mensen dezelfde taal, toch volgens dit verhaal. De mensen wilden een hoge toren bouwen tot in de hemel om aan te tonen hoe machtig ze waren. God vond dat de mensen te hoogmoedig werden en besloot daarom om hun taal te verwarren zodat ze elkaar niet meer konden begrijpen. Door de taalverwarring werd samenwerking quasi onmogelijk. De bouw van de toren werd stopgezet. De stad waarin dit allemaal gebeurde was Babel. Vandaag wordt de term 'babylonische spraakverwarring' gebruikt voor miscommunicatie.
Wat heeft dat nu met AI te maken? Het is me al meermaals opgevallen dat wanneer ik communiceer met ChatGPT of met Claude het gesprek na een tijdje in een richting zit waar ik helemaal niet naartoe wou. AI kan nogal goed rond de pot draaien, maar met elke cirkel raak je verder en verder van het midden terwijl je net tot de kern wil komen.
"Jamaar Kris, ge moet wel goed kunnen promten" hoor ik je al denken. Klopt. Maar hoe leren we dat? Zowat iedereen met een computer of een platte telefoon zonder echte knoppen is met AI bezig. Maar de manier waarop ligt wel zeer ver uit elkaar. Ik sta meermaals per jaar voor de klas in de 3de graad en moet vaststellen dat veel jongeren AI gebruiken om mee te converseren, maar niet voldoende kritisch zijn om 1. te beoordelen en 2. te nuanceren.
"Jamaar Kris, gaat ge nu zagen op de jeugd?" hoor ik je al denken. Klopt niet. Datzelfde gedrag bij jongeren zie ik ook rondom mij in bedrijven. AI is iets waar we mee spelen, zoals we vroeger teksten in Google Translate plakten, van de ene naar de andere taal lieten vertalen (tot vijf keer toe) om dan terug naar het Nederlands te vertalen om te lachen met wat eruit komt. Die resultaten konden wel tot grappige situaties leiden. Spraakverwarring kan ook plezant zijn.
Vandaag zit AI in onze Teams- en Slack-kanalen en zitten we er onnozeliteiten mee uit te halen. Al doende leert men, al spelende ook? Sommigen wel, anderen niet.
AI wil altijd maar bevestigen. AI kan zeer moeilijk een gesprek afsluiten. AI heeft het zeer lastig om bij de hoofdzaak te blijven en niet in de kleine bijzaken te verdwalen. En waar AI voor grote tijdswinsten kan zorgen, zorgt het ook voor tijdverlies en verwarring. Beslissingen blijven uit, resultaten ook.
We zijn allemaal wel op de één of de andere manier met AI bezig. De ene speelt ermee, de andere werkt ermee, en nog anderen verzetten zich ertegen. Misschien is dat spelen met AI ook een vorm van verzet? Het wegzetten als "speelgoed" omdat het misschien als bedreigend wordt ervaren? Misschien zelfs onbewust?
Enkele dagen geleden had ik een gesprek met iemand die ik weet te waarderen als mens, maar ook als toptechneut ver onder de digitale motorkap van wat voor ons begrijpbaar is. Hij kan het gelukkig wel vertalen naar 'gewone mensentaal'. Of toch naar 'gewone mensentaal voor mensen die iets van IT kennen'. Dat is niet helemaal hetzelfde. Vandaag is hij alleen nog maar met AI bezig, al een hele tijd trouwens. En als hij me zegt dat het snel gaat, dan gaat het snel. Zijn letterlijke woorden: "Wat twee jaar geleden pure sciencefiction was doe ik vandaag dagelijks."
"Jamaar Kris, is dit weer zo'n post dat we schrik moeten hebben van AI en tegelijkertijd AI omarmen?" hoor ik je al denken. Klopt. En klopt niet. Volgens mij ligt er een belangrijke rol bij 1. beoordelen en 2. nuanceren. Het gaat over inschatten wat je vandaag met AI zou kunnen doen én willen doen. Maar ook voldoende nuanceren of het effectief iets bijdraagt, of gewoon spielerij is.
In die context moet ik benadrukken hoe belangrijk het is om een duidelijke visie, strategie en de juiste mensen te hebben. Een organisatie heeft een identiteit. Die identiteit bestaat uit wat de organisatie doet (diensten, producten), hoe ze dat doet (cultuur, waarden) en waarom ze dat doet (visie, impact). Die identiteit is maar zo sterk als het leiderschap dat in de eerste plaats die identiteit moet uitdragen. Niet 'moet', maar gewoon 'uitdraagt'. Want als het moet dan is het niet authentiek, dus fake. Een gedeelde identiteit zorgt ervoor dat mensen niet alleen dezelfde woorden gebruiken, maar ook dezelfde richting uitgaan.
Technologie versnelt veel, maar het geeft geen richting. Leiderschap is veel belangrijker dan technologie.
Weten wie je bent, waar je vandaan komt en waar je naartoe wil is in woelige tijden een absolute voorwaarde om overeind te blijven. Als je voeten stevig op de grond staan dan is het minder moeilijk om de golven van verandering die over ons heen spoelen aan te kunnen. Leiderschap zit best op alle niveaus, maar als het niet aan de top aanwezig is dan heeft de organisatie een probleem.
Dat probleem is geen schande. We komen uit een periode van relatieve kalmte. Tot 2019. Sindsdien rollen we van de ene crisis in de andere en houden velen zich vast aan de hoop om terug te keren naar de kalmte van voor 2019. Dat gaat niet gebeuren, want daarvoor is er teveel aan het gebeuren. De impact van de stoomtrein was groot. De impact van internet was gigantisch. De impact van AI gaat niet met woorden te omschrijven zijn.
Sterk leiderschap is nodig. Want het zijn sterke leiders die het verschil maken. Sterke leiders zijn niet diegenen die het luidste roepen of het hardst op de tafel slaan. Leiderschap is niet gebaseerd op status of ego. Leiderschap is gebaseerd op waarden, durf en discipline. Leiderschap begint bij zelfleiderschap.
Voor organisaties wordt leiderschap aan de top opnieuw bepalend voor hun weerbaarheid. Zij bepalen de visie, zetten de strategie uit en kiezen de mensen die die richting mee helpen realiseren. Idealiter ontwikkelen ze op hun beurt opnieuw andere sterke leiders.
In tijden van kalmte valt zwak leiderschap minder op. Op veel plaatsen moest het zich ook nooit echt ontwikkelen. Maar de voorbije jaren struikelen we vooral vooruit en wordt het steeds moeilijker om een vaste tred te vinden.
Organisaties zonder richting gaan het moeilijk krijgen. Richting vinden wordt cruciaal.