"Why do we fall, master Bruce?"
"I don't know, Alfred. Why do we fall?"
"To learn how to stand up, master Bruce."
Dit blijft één van mijn favoriete quotes uit de uitstekende Batman-trilogie van Christopher Nolan.
Het kan niet genoeg gezegd worden dat de grootste fout die je kan maken is dat je niet leert van de fout die je net gemaakt hebt. Dat is zonde van de tijd en de gemiste kans om volgende keer beter te doen.
Fouten maken lijkt makkelijk, maar dat is het niet altijd. Als je in een omgeving zit waarin fouten maken wordt afgestraft dan ga je zelf heel voorzichtig aan de slag. En 'voorzichtig' wil onder andere zeggen dat je heel bedachtzaam te werk gaat. Of dat je helemaal niet aan de slag gaat omdat je blijft steken in de voorbereiding uit schrik om toch een fout te maken.
Dat "afstraffen" kent verschillende vormen. Uiteraard is er de manager die je direct tot de orde roept als er fouten gemaakt worden, maar er zijn ook je collega's. En dat kan best een jolige ploeg lijken, maar als je keihard door de mangel wordt gehaald als je eens iets verkeerd doet dan kruip je ook in je schulp of verstop je je achter je scherm. Ook al is het allemaal maar om te lachen.
In een team is het belangrijk om elkaar goed te kennen. Om te weten wie waar goed in is, maar ook wat belangrijk is voor de ander (en voor jezelf) en hoe iemand denkt en communiceert. En om te weten hoe hard je mag lachen of iemand "erdoor halen".
Dan is het geen verrassing dat ik nu begin over "de kleurtjes". Je weet wel, dat rood-groen-geel-blauw dat een inzicht tracht te geven op hoe extravert of introvert we zijn en hoe mensgericht of resultaatgericht. Los van de discussie over "wetenschappelijk onderbouwd" of "academisch aangetoond" levert dit altijd nuttige inzichten op. Tenminste als je de resultaten niet letterlijk overneemt, maar ze interpreteert en evalueert naar je eigen gedrag toe. Al dan niet in een open en eerlijk gesprek met iemand die als klankbord dient.
(tip: kijk zeker ook eens naar Lumina Spark om extra diepgang te geven aan de eigenschappen en kwaliteiten binnen elke kleur.)
We zijn allemaal al wel eens door de kleurtjesdoos gegaan. Ook de ploeg van networx, waarmee ik het grootste deel van mijn tijd doorbreng, is door dat bad gegaan. We zijn zelfs nog een stapje dieper gegaan. Om elkaar echt goed te leren kennen is het belangrijk om te begrijpen wat belangrijk is voor de ander, om na te denken over wat dit betekent voor jou en hoe je hiermee rekening kan houden om nog meer connectie te maken.
Meer concreet hebben we individueel én in team een oefening gedaan rond onze kernwaarden. Het is mijn mening dat we daar dikwijls te weinig bij stil staan. Nochtans is het – volgens mij – zeer belangrijk om deze te kennen én om het onderscheid te kunnen maken tussen wat je échte kernwaarden zijn en wat de opgelegde waarden zijn van uit je opvoeding en je omgeving. Want tussen die twee soorten van waarden kunnen best wel conflicten zitten. En aangezien waarden je gedrag aandrijven kan dat best tot onaangename situaties leiden.
Een oefening rond kernwaarden is makkelijk op te starten door te kijken naar de kernwaarde zelf en wat dit doet met jou, maar ook door te kijken naar hoe je reageert op gedrag dat indruist tegen deze waarde. Wij hebben dit gedaan met de hulp van kaarten. Elke waarde bestaat uit 2 kaarten, met in totaal dus 4 bedrukte zijden.
Je begint met de eerste kaart van elke waarde met de zijde waarop enkel die waarde staat naar boven te leggen voor jou op tafel. Dit doe je individueel trouwens. Uit die hoop kaarten die voor je ligt kies je een 20tal kaarten/waarden (dat mogen er ook iets meer of minder zijn) die volgens jou mogelijke kernwaarden zijn. De overige kaarten leg je opzij.
De 20 kaarten die je nu over hebt draai je om. Op de andere zijde staat de betekenis van de waarde omschreven. Op basis van dit extra inzicht kijk je nog eens kritisch naar de gekozen waarden en haal je er een aantal van tussen. Bedoeling is om tot een tiental kaarten te komen.
Vervolgens neem je voor die tien kaarten die je overhoudt de corresponderende kaart (elke waarde bestaat uit twee kaarten, tot nu toe hebben we enkel met de eerste van twee kaarten gewerkt).
Op die tweede kaart staat gedrag omschreven dat tegengesteld is aan de waarde die je gekozen hebt. Als dit gedrag iets met je doet, als je hierover gefrustreerd, geïrriteerd, kwaad, … wordt, als je hierdoor geraakt wordt, dan mogen we aannemen dat dit één van je kernwaarden is.
Dat wil niet zeggen dat de andere waarden niet belangrijk zijn voor jou, maar ze zijn niet belangrijk genoeg voor jou om uit je zetel te komen.
Meestal heb je nu een vijftal waarden over waarvan je voorlopig mag aannemen dat dit je kernwaarden zijn.
"Oefening gedaan", zou je denken. Nope. Eigenlijk begint het nu pas. Het komt erop aan om jezelf gedurende dagen, weken, maanden, … te evalueren en af en toe eens te reflecteren op je eigen gedrag en hoe dit gedrag getriggerd wordt. Vanuit je waarden normaal gezien. Klopt dit dan met wat je geleerd hebt uit de kaartjes? Soms wel, soms niet.
We hebben allemaal blinde vlekken. En in de kernwaarde oefening met het networx-team werd ik zelf uitgedaagd. Ik dacht al een goed beeld te hebben van wat mijn waarden zijn en op welke manier die waarden ook bijdragen tot wat ik doe, hoe ik in het leven sta (professioneel en privé) en hoe ik mijn rekeningen kan betalen.
Wat blijkt nu? Na enkele weken van reflectie kom ik tot de vaststelling dat mijn absolute nr. 1 kernwaarde "autonomie" eigenlijk een reactie is op het verleden. En dat een andere waarde, namelijk "empowerment" een échte kernwaarde is die ik tot nu toe niet wilde (h)erkennen.
Hoe komt dit? Mijn opvoeding is zéér beschermend geweest en een voorbeeld van het feit dat liefde verstikkend kan zijn (ook al was dat zeker niet zo bedoeld). Dit heeft een dermate grote stempel op mij gedrukt dat ik gedurende vele jaren "nogal ne groene was" (ja, ook politiek, maar in deze context dus dat andere groen). Dat "groen" was aangeleerd gedrag en vooral een onderdrukking van rood en geel. Dat aangeleerd gedrag was ook de bron voor mijn nagelbijten, onrustige nachten en woelige darmen. Het buikgevoel dat er iets niet juist zat mag je dus letterlijk nemen. Eens ik dit begon te herkennen (en te erkennen) verdween de drang om op mijn nagels te bijten, sliep ik veel beter en verdwenen mijn darmklachten.
Ik ben dus pas mezelf geworden toen ik stopte met voor elke beslissing na te denken of dit wel ok is voor een ander, zonder stil te staan bij wat ok was voor mij.
Wat is de reflex die daaruit is gegroeid?
Dat ik "autonomie" als mijn eerste kernwaarde zette, met ruime voorsprong op mijn andere kernwaarden. En dan begin ik uit te leggen aan mijn collega's wat die waarde voor mij betekent. Vol enthousiasme en overtuiging. Om dan te merken dat een aantal collega's dit eigenlijk niet in mij herkennen en wijzen op een waarde die ontbreekt, maar die voor hen wel overduidelijk aanwezig is in mijn gedrag, namelijk het "empoweren" van anderen. Zorgen dat anderen de kansen krijgen om de beste versie van zichzelf te worden. Hen hierin wat uitdagen. Het is aan hen om die kansen te nemen natuurlijk.
Dit is een paar weken blijven spoken in mijn hoofd en het voelt letterlijk als een puzzelstukje dat op zijn plaats wordt gelegd. Het leert mij ook dat niettegenstaande ik al een groot deel van mijn eigen puzzel heb gelegd, het toch nog altijd kan zijn dat bepaalde stukjes niet op hun plaats liggen. Of wie weet, misschien is de puzzel wel veel groter dan dat ik tot nu toe denk? Maar dit is een gesprek voor een andere keer. Of niet. Whatever. We zien wel.
Autonomie blijft een belangrijke waarde voor mij. Maar het is geen kernwaarde. De slinger met aan de ene kant "afhankelijkheid" (anderen zijn voor hun geluk afhankelijk van mij, of een andere interpretatie; alle miserie van een ander is mijn schuld) en aan de andere kant "autonomie" heeft te lang vastgezeten in de verste hoek van afhankelijkheid en is bij het loskomen misschien wat ver doorgeslagen naar de andere hoek. Om nu wel (zo voelt het toch) ergens in het midden in balans te komen.
Maar dat "empowerment" dus. Dat is écht wel wie ik ben en wat ik doe. En al vele jaren doe. En graag doe. Het geeft mij energie. Van een groepje mensen een team maken. Een klankbord zijn voor iemand die nog op zoek is naar het evenwicht tussen hoofd-hart-buik (en handen). Ik heb geen kant-en-klare antwoorden of oplossingen. Ik heb wel de gedrevenheid om het beste in iemand trachten naar boven te halen. Als hij of zij hiervoor openstaat. Als hij of zij durft.
En ik heb een groot probleem met iemand die een ander geen kansen geeft. Die iemand klein houdt. Om welke reden dan ook. Niemand heeft het recht om een ander kansen te ontnemen (bruggetje naar autonomie). Iedereen heeft wel zelf een eigen verantwoordelijkheid om kansen wel of niet te nemen. En een fout is een kans om te leren, een obstakel op de weg. En het zijn obstakels die net je weg vormen. Het is hoe je ermee omgaat. Sommige obstakels lijken zo groot dat ze onoverkomelijk zijn. Of ze zijn zo groot dat ze je hele zicht blokkeren en je niet eens ziet dat je vlak voor een obstakel staat.
Soit. Dit begon met "ik ga nog eens een kleine LinkedIn post schrijven" en ineens zit ik drie pagina's verder en zou ik kunnen blijven schrijven. Wat wil ik vooral delen?
Ook al hebben we een nieuwe bril, dat wil niet zeggen dat het de juiste glazen zijn. Een blinde vlek kan vervangen worden door een wazige vlek. Het is verbazend op welke manier het verleden de toekomst kan blijven hypothekeren. Durf te springen! Voelt het ongemakkelijk? Duik erin! Je komt er sterker uit!