Je hebt ze ongetwijfeld ook zien passeren, die filmpjes van robots die sneller lopen dan Usain Bolt om dan genadeloos de coulissen in duiken omdat ze niet kunnen remmen. Grappige filmpjes, tot je beseft dat het deze robots zijn die binnenkort zullen concurreren met mensen voor wie toegang tot werk vandaag al niet vanzelfsprekend is.
Een eerste reflex is lachen. Een tweede reflex is even nadenken. Stilstaan bij de complexiteit van het menselijk lichaam. Bewegingen die voor ons letterlijk natuurlijk zijn, zijn voor een robot zeer complex. Vandaag toch nog. Kijk naar waar robots enkele jaren geleden stonden en wat ze vandaag kunnen. Maak vervolgens je stamboom op tot aan de eerste primaten en leg die twee tijdlijnen (robot en mens) naast elkaar.
Op de ‘Robolympics’ in Peking zijn er nog andere competities dan atletiek. Zo zijn er ook wedstrijden om nagels in te slaan, flessen open te draaien, poeder af te wegen, kabels aan te sluiten … Dat gaat allemaal nog niet zo vlotjes en je zou denken dat die jobs nog niet direct bedreigd zijn door de komst van robots. Kijk nog eens naar die twee tijdlijnen.
Ondertussen zijn we volop met AI aan de slag en zijn we vooral zelf AI aan het trainen om tot inzichten te komen die in de buurt van menselijk denken komen of er soms zelfs voorbijgaan. Echte creativiteit ben ik nog niet tegengekomen, maar aangezien je als mens niet alles kan kennen en weten, kunnen sommige AI-resultaten wel origineel voor de dag lijken te komen. Reproductie of niet.
Vanuit technologisch standpunt zijn de ‘Robolympics’ indrukwekkend en interessant. Er is duidelijk nog veel werk voor de boeg vooraleer een robot op volle snelheid ook tot stilstand kan komen. Een voorwerp dat in beweging is, wil in beweging blijven. Het sleutelwoord in de vorige zin is ‘voorwerp’: een ‘ding’, iets van plastic en carbon.
Maar de ontwikkeling van sensoren, piepkleine elektromotoren, mini-mini-mini-chips met hoge rekensnelheden … gaat in een rotvaart omhoog. Waar een robot enkele jaren geleden met moeite iets kon grijpen, kan die vandaag (versie 9854 ofzo) 22 afzonderlijke bewegingen maken met zijn robothanden. Aangestuurd met koordjes verbonden aan kleine motoren in de onderarm. Zoals menselijke pezen. De menselijke hand kan 27 afzonderlijke bewegingen. Nog 5 te gaan. Toch nog eens naar die tijdlijnen kijken.
Dit is geen artikel om de Chinezen te bewieroken of om te zeggen dat we schrik moeten hebben van wat er in het Oosten gebeurt. Dichterbij gebeuren er ook interessante dingen op dat vlak trouwens. Maar wat er in Peking getoond wordt doet je wel nadenken. Als je job vandaag voornamelijk bestaat uit het hergebruiken van aangeleerde kennis, dan kan AI best weleens roet in het eten komen gooien.
Binnenkort komt er nog een ander probleem aan. Vast geïnstalleerde robots kennen we al veel langer en robots op wielen kennen een steile opmars in de industrie. Wanneer de nauwkeurigheid van een robothand die van een menselijke hand benadert, de optische waarneming (die ook volop wordt geperfectioneerd, niet in het minst door Tesla) steeds beter wordt en AI steeds sterker wordt in interpreteren en plannen, dan gaan er nog meer jobs sneuvelen voor de eer en de glorie van de allesverslindende honger van die economische machine die uitgaat van eeuwige groei.
Dat kan goed nieuws zijn, tenminste zolang het inzetten van een robot goedkoper wordt dan kinderarbeid om T-shirts en sneakers te maken. Maar dat kan ook slecht nieuws zijn.
Maatwerkbedrijven bieden vandaag mensen die moeilijk toegang krijgen tot de reguliere arbeidsmarkt volwaardig en waardevol werk. Maatwerkbedrijven gaan moeten digitaliseren en automatiseren om competitief te blijven. Tegelijk dreigt diezelfde automatisering precies het toegankelijke, repetitieve werk te vervangen waarmee zij mensen kansen geven.
Ik zag onlangs een cartoon passeren die je waarschijnlijk ook al hebt gezien. Ik herinner me spijtig genoeg niet meer waar en van wie, want anders zou ik zeker de credits vernoemen. Een AI-robot zegt tegen een man: “Wij gaan al jullie jobs overnemen”. De man antwoordt: “Kan jij zuipen, feesten, dansen en seksen?”. De robot: “Nee”. Waarop de man: “Oké, doe maar dan.”
Grappig en bitterzoet. De droom die in die cartoon verstopt zit, kan gerealiseerd worden door technologie. Maar minstens even belangrijk dan de technologie is het bijhorende beleid. En daar wringt misschien wel het schoentje. Ons beleid stimuleert enerzijds digitalisering, automatisering en productiviteit en anderzijds inclusie en activering. Maar waar worden die twee beleidslijnen werkelijk met elkaar verbonden?
Techbedrijven doen al langer alsof ze een “Wir haben es nicht gewusst” willen voorkomen door op te roepen tot een tijdelijke stop van ontwikkeling van frontier-AI (Anthropic) of door bepaalde banen te willen reserveren voor mensen (Bill Gates). Klinkt nobel, maar ik ben een beetje sceptisch bij zulke uitspraken. Onze officiële beleidsmakers geven niet altijd thuis of zitten niet op dezelfde lijn, en al helemaal niet in hetzelfde tempo. Of ze hangen, net zoals die robothand met zijn 22 bewegingen, aan koordjes die door andere mechanismen worden aangedreven.
De vraag is of wij allemaal dat zuipen, feesten, dansen en seksen gaan kunnen betalen (niet alle voorgaande activiteiten zijn betalend natuurlijk). Gaan wij binnenkort ook moeten aankloppen bij een maatwerkbedrijf omdat er voor ons geen plaats meer is op de reguliere arbeidsmarkt? En worden maatwerkbedrijven straks net de organisaties waar wij moeten gaan leren hoe je technologie inzet zonder de mens uit het werk te organiseren?